Σάββατο, 31 Δεκεμβρίου 2016

Πρωτοχρονιά στην άκρη του κόσμου (μου)

Φάνταζε σαν όνειρο, αλλά τελικά ήταν αλήθεια. Αν και όλο το σύμπαν είχε συνωμοτήσει για να με δυσκολέψει τα κατάφερα.
Μια περίπου ώρα πριν την αλλαγή του χρόνου, μέσα στο δυνατό παγωμένο αέρα, που σήκωνε και πέτρες, μαυροφορεμένη και ... βαριά ντυμένη πάλευα να σταθώ όρθια μπροστά στον φάρο στην άκρη του νησιού, στο κάβο της Κυράς.
Διάλεξα ένα σημείο που να με προστατεύει ο όγκος του φάρου από τον δυνατό βοριά, αλλά να μπορώ να κοιτώ ταυτόχρονα την ανατολή και τη δύση. Δεν ήθελα βλέπετε να χάσω ούτε τη σκιά του γερασμένου  χρόνου, που θα ΄φευγε σκυφτός για τη δύση ούτε την κορμοστασιά του νεαρού που θα έκανε την εμφάνιση του υπέρλαμπρος από την ανατολή.  Αλλά δεν ήθελα να χάσω και ό,τι άλλο θα συνέβαινε εκείνο το μαγικό βράδυ. Γιατί ήξερα ότι θα συνέβαιναν πολλά.
Άλλωστε δε βρέθηκα τυχαία εκεί. Ναι, ήταν κρυφή επιθυμία μου αλλά είχα λάβει μια πρόσκληση να είμαι στο σημείο αυτό γι΄αυτό κι έκανα τα αδύνατα δυνατά για να τα καταφέρω. 

Πριν λίγες μέρες, θα ΄ταν παραμονή Χριστουγέννων, εκεί που διάβαζα παραμύθια για παγανά και καρκατζέλια έκλεισα τα μάτια μου και τα φαντάστηκα πώς ξεκινούν για το ταξίδι στον απάνω κόσμο, ακολουθώντας τις μυρωδιές των γλυκών και των φαγητών που οι νοικοκυράδες τέτοια μέρα ετοίμαζαν για το γιορτινό τραπέζι.
Να τα, αφήνουν απογοητευμένα κάτω τις πριόνες τους μιας και δεν μπορούσαν πλέον να αντισταθούν, όσο κι αν το πάλευαν, στις νοστιμιές που μύριζαν αλλά και στην αιώνια μοίρα τους που τα σπρώχνει κάθε τέτοια μέρα ν΄ αφήνουν τον αιώνιο σκοπό τους λίγο πριν το τέλος και να φεύγουν.
Μαζεύονται ομάδες ομάδες και σκαρφαλώνουν τα κλαδιά του δέντρου που λίγο ακόμα και θα έπεφτε και βγαίνουν από τρύπες ανάμεσα από βράχια σε ερημιές και μεγάλες κουφάλες γερασμένων δέντρων. Βράδυ, μεσάνυχτα για πρώτη φορά ξεμυτούν την ώρα που γεννήθηκε ο Χριστός και αντί για αστέρι, βάνουν οδηγό τη μύτη τους και πλησιάζουν χωριά και πολιτείες ή ξέμακρα σπίτια στην εξοχή και μύλους που έχουν ξεμείνει οι μυλωνάδες εκεί. Γυρνοβολάνε στα σοκάκια, κρυφοκοιτούν και ψάχνουν να βρουν πόρτα ανοιχτή και παραθύρι ξεχασμένο να μπουν σαν σκιές όταν σβήσουν τα φώτα και να μαγαρίσουν το νοικοκυριό. Να δαγκώσουν κάθε γλύκισμα, να αφήσουν τα σημάδια τους στα ψητά, να σκορπίσουν τη στάχτη από τις γωνιές, να σημαδέψουν τα Χριστόψωμα και αφού χορτάσουν γεύση και αταξία, λίγο πριν ο πετεινός λαλήσει τρίτη φορά να γυρίσουν αν λουφάξουν στις τρύπες και στις κουφάλες τους. Μη τα δει το φως του ήλιου μονάχα γιατί τότε καίγονται και εξατμίζονται και δε μένει παρά μια στήλη μαύρου καπνού στη θέση τους να ανεβαίνει αργά αργά προς τα πάνω και να χάνεται στον ουρανό. Αυτά κάνουν μέχρι τη μέρα τα Φώτα που όταν με το ξημέρωμα ακούνε τους παπάδες με την αγιαστούρα, καταλαβαίνουν ότι οι γιορτές και οι μέρες των γλυκών τελειώσανε και φεύγουνε τρεχάτοι για τον κάτω κόσμο τους. Για να βρουν εκεί το δέντρο που πελεκούσαν ένα χρόνο θεόρατο και γερό να τους κοιτά υποβλητικό και με σκυμμένο το κεφάλι να αρπάζουν πάλι τα πριόνια και να ξεκινούν.

Να έτσι τα φαντάζομουν εκείνο το βράδυ όταν ξαφνικά η σκέψη με οδήγησε στα βράχια του Λευκάτα Εκεί λοιπόν καθώς πρόβαλαν τα παγανά πίσω από τα κοφτερά του βράχια, ήτανε μια Κυρά με ένα αέρινο λευκό φουστάνι που επέβλεπε την έξοδο και τις κινήσεις τους σιωπηλά, χωρίς να μιλά, απλά με νεύματα του χεριού της. Κι εκείνα καταλάβαιναν και δε μίλαγαν παρά υπάκουαν ταπεινά τις υποδείξεις της.

Μα τι αλλόκοτα παιχνίδια παίζει η σκέψη;  Ποτέ ξανά στα παραμύθια και τους μύθους δεν είχα ακούσει για μια Κυρά που διαφέντευε τα καρκατζέλια. Ποια να ΄ταν άραγε; ....
 Μα φυσικά ποια θα μπορούσε να ΄ταν στον Κάβο της Κυράς; Η Κυρά! Η Σαπφώ.
Η αρχαία ποιήτρια του έρωτα ή για τη Λευκάδα η βασίλισσα της Χοντριάδας, λίγο παρακάτω στην Εξάνθεια. Φυσικά αυτή θα ήταν. Ησύχασε η σκέψη για λίγο και έμειναν όλες οι φιγούρες της ακίνητες σαν παγωμένες, εκτός από την Κυρά, που γύρισε και με κοιταξε δυνατά στα ματιά.
"Άκου", μου είπε, "Την ώρα που ο γέροντας χρόνος θα βαδίζει με αργά βήματα πάνω από τη θάλασσα προς τη δύση, και ο νέος θα μπαίνει ντυμένος στα χρυσάφια από την ανατολή, να 'σαι εδώ, στο σπίτι μου.' '
Το βλέμμα της αυστηρό, διαπεραστικό, αλλά δεν με φόβιζε. Μέσα του διέκρινα μια φευγαλέα ματιά καλοσύνης, μια αύρα θετική που με έπεισε να κάνω τα αδύνατα δυνατά να είμαι  εκεί, όπως μου είπε η Κυρά.

Και να λοιπόν τώρα μια εβδομάδα μετά ήμουν εκεί και περίμενα.
Ο αέρας χαλάει τον κόσμο και η παγωνιά τρύπαγε τα κόκαλά μου αλλά εγώ εδώ περίμενα να δω τις σκιές να εμφανίζονται

Είδα πρώτα εκείνα να εμφανίζονται από το γκρεμό δυτικά εκεί που το Ιόνιο χτυπούσε αλύπητα τα το γκρίζο των βράχων και "ο βράχος και το κύμα" του ποιητή της Μαδουρής, έπαιρνε σάρκα και οστά και ζωντάνευε.  Ήταν μικρά, κοντά, παρδαλά και παράξενα, με αυτιά πεταχτά, με μύτες μεγάλες και μάτια πράσινα λαμπερά ορθάνοιχτα. Φοράγανε μαύρα κουρέλια που σέρνονταν στο χώμα. Μαζεύτηκαν στο βόρειο τμήμα του φάρου και έφκιασαν ένα κύκλο. Δε φάνηκε να με  είχαν δει και πλησίασα  από τη μεριά της ανατολής που ΄κοβε λίγο ο αέρας να παρατηρήσω καλύτερα τα δρώμενα.
Ήταν εκεί η Κυρά, στη μέση του κύκλου. Πώς δεν την είχα δει νωρίτερα. Σα να γεννήθηκε η μορφή της εκείνη  τη στιγμή από ένα ξεχασμένο πετραδάκι και να θέριεψε ξαφνικά σε πανώρια Κυρά. Δε μιλούσε, όπως τότε στη σκέψη μου, μόνο με νεύματα έδωκε εντολή στους καλικάντζαρους και εκείνοι δεν έφυγαν για τα χωριά αλλά έβγαλαν από τις τσέπες τους κάτι μικρά τυμπανάκια που σε ένα λεπτό μεγάλωσαν και άρχισαν να χτυπούν ρυθμικά, χωρίς να χαλάσουν τον μεγάλο κύκλο ένα θλιβερό σκοπό, μονότονο. Χτυπούσαν με δύναμη μεγάλη τα τύμπνανα τους με τα μικρά τους χεράκια που άξαφνα φάνταζαν σφυριά βαριά και γύρω ο τόπος αντηχούσε τον πονεμένο ήχο μέχρι που είδα από τη θάλασσα να βγαίνουν κάτι λευκά τεράστια πουλιά με πρόσωπο ανθρώπου και ήρθαν πάνω από τον κύκλο και στέναζαν χορεύοντας ένα παράξενο χορό.

Να ΄ταν οι ψυχές που χάθηκαν στα βάθη των αιώνων στα κοφτερά βράχια. Δεν ξέρω. Η κυρά είχε χαθεί και την ένιωσα ξαφνικά δίπλα μου. Τρόμαξα, μα εκείνη χαμογέλασε και μου είπε. Απ΄ ότι δεις και ακούσεις με το στόμα δε θα πεις. Θα τα πεις αλλά όχι με φωνή. Δεν είναι για τους ανθρώπους δα σημαντικό, αλλά για μας τα πλάσματα του μύθου είναι. Κάθε ώρα που ο παλιός φεύγει και νέος έρχεται για μας τα πλάσματα του ονείρου είναι ιερή. Κι εδώ στον κάβο του Απόλλωνα είναι τι κατάλληλο μέρος για αποχαιρετισμούς και καλωσορίσματα. Διάλεξα εσένα όχι γιατί η ψυχή σου είναι αγνή, αλλά γιατί απ όλα τα καλά των γιορτών εσύ διαλέγεις να σκέφτεσαι τα παγανά. Ίσως κάποτε να ΄σουν ένα από δαύτα και αυτό σε κάνει "δική μας". Και γιατί τώρα εδώ σε αυτόν τον τόπο μπορείς αν θέλεις να πεις τι και πώς στη ζωή σου θες και να αποφασίσεις για τα καλά και τα άσχημα. 
Ένιωσα το άγγιγμα τη στα μαλλιά μου που τα ΄χε σηκώσει ο άνεμος ολόρθα και την είδα να γυρνά στο μαγικό κύκλο και να γίνεται κι εκείνη λευκό πουλί, να βγάζει φτερά και να πετά.

Κι άξαφνα μια μεγάλη σκιά κουρασμένη και σκυφτή ανασηκώθηκε από τη γη κι έγινε γιγάντια κι έβαλε στον ώμο της ένα μεγάλο σακί, γεμάτο, που σα ζωντανό κουνιόταν και φώναζε ακαταλαβίστικες λέξεις πονεμένες. Ήταν λέει οι πόνοι και τα πάθη των ανθρώπων που έπαιρνε ο γερό χρόνος μαζί του κάθε φορά, για να αφήσει στο νέο τα καλά, και τα άγια,  μα εκείνα ποιος ξέρει πως κάθε φορά το ΄σκαγανε από το σακί και ξαναγυρνούσαν στη γη γιατί τα πάθη κι ο πόνος των ανθρώπων δεν τελειώνουν ποτέ.

Τα πήρε η γέρικη σκιά και πέταξε πάνω από τον κύκλο και τα λευκά πουλά και τη πανώρια Κυρά και βόγγιξε δυνατά και αφέθηκε πάνω από το πέλαγος να ισιώσει και να γίνει θεόρατη σκιά σκυφτή που με βήματα αργά μαύρισε τη θάλασσα μέχρι που χάθηκε στα βάθη της δύσης και τίποτα δεν έμεινε από κείνη.

Και τότε από την ανατολή φάνηκε ένα φως χρυσό και ο ρυθμός στα τύμπανα άλλαξε και τα πουλιά άλλαξαν το πέταγμά του κι ανέβηκαν ψηλά και χόρευαν γρήγορα και ζωηρά κι ο ήχος της μουσικής φάνηκε σαν εμβατήριο ένδοξο και  ζωηρό και χαρούμενο.

Κι ένας νέος πανώριος φάνηκε να έρχεται καβάλα σε ένα λευκό άτι με δυο κεφάλια και φτερά και χαμογελούσε σέρνοντας πίσω τους λευκές κορδέλες κι ακολουθούσαν πίσω άγγελοι με φτερά πολύχρωμα σαν εξωτικά πουλιά και έριχναν λευκά πέταλα στον κόσμο που μόλις ακουμπούσαν τη γη έλεγαν λέξεις καρδιάς. ΑΓΑΠΗ     ΕΛΠΙΔΑ     ΧΑΡΑ    ΓΕΛΙΟ    κι όλα τα καλά του κόσμου έπεσαν εκεί με χαμόγελο γλυκό και δύναμη μεγάλη κι η πλάση όλη γιόρταζε κι ήταν σε να ξημέρωσε μα ήταν μεσάνυχτα.

Κι εγώ χαμογελασα και σκέφτηκα έτσι πρέπει να είναι κάθε αλλαγή του χρόνου παντού στον κόσμο.

Η Κυρά υποδέχτηκε με ένα φιλί τον νεαρό Χρόνος και του ΄δωκε ένα ρόδι να κρατά. Το πήρε και το πέταξε με δύναμη μεγάλη και σκόρπισαν τα σπόρια του σ΄ όλο τον κόσμο με την ελπίδα να φέρουν το καλό.

Η Κυρά μου χαμογέλασε και χάθηκε σαν όνειρο το ξημέρωμα. Κι οι καλικάντζαροι πήραν το δρόμο για τα χωριά και τις σκανταλιές τους και τα λευκά πουλιά με ανθρώπου πρόσωπο γύρισαν στη θάλασσα κι ο νέος χρόνος συνέχισε το ταξίδι του στη γη.

Κι απόμεινα μονάχη και εφυγα μετά από λίγο και γύρισα στη ζεστασιά του κρεβατιού μου έχοντας νιώσει δυνατά την αλλαγή του χρόνου.



Κι όλα αυτά δεν είναι παρά ένα παραμύθι. Για Καλή χρονιά και Χρόνια πολλά και υγεία και αγάπη και ελπίδα κι  όλα τα καλά.

Χρόνια πολλά! Καλή Χρονιά από μένα τη Χρυσούλα και το Λευκάδα η πατρίδα μου, 

Τρίτη, 13 Δεκεμβρίου 2016

Μαριλένα Καββαδά η Βλυχιώτισσα μαγεύτρα των παιδιών


Λόγω δουλειάς, ήρθα πρώτα σε επαφή με τα βιβλία της. Την γνώρισα μέσα από κείνα. ξέροντας ωστόσο ότι λόγω ονόματος, έχει πάνω της το Λευκαδίτικο άγγιγμα.

Έπρεπε να περάσουν αρκετά χρόνια για να την γνωρίσω και από κοντά και να καταλάβω ότι μας ένωναν πολύ περισσότερα από την κοινή καταγωγή.
Μας ένωναν μνήμες παιδικές, θαλασσινός αέρας Βλυχιώτικος. Περατζάδες στο μώλο και μπάνια στο Δεσίμι. Μας ένωναν ποδηλατάδες στον "μέσα" και τον "έξω" δρόμο του χωριού. Μας ένωνε το καταφύγιο, κυρίως καλοκαιρινό, αυτό το χωριό, που αν και γεμάτο στραβά, είναι το βάλσαμό μας.



Έτσι ειδωθήκαμε από κοντά μετά από διαδικτυακές συζητήσεις, στην παρουσίαση "του κρυφτού" της και εκεί είδα τη Μαριλένα συγγραφέα, παραμυθού, ηθοποιό, χορεύτρια, σκηνοθέτη, σκηνογράφο.


Είδα όχι μια γυναίκα, αλλά μια νεράιδα του παραμυθιού που με το μαγικό της ραβδί, το αφοπλιστικό χαμόγελό της, σε μάγευε. 
Μια δυναμική γυναίκα, οργανωτική, απόλυτα κοινωνική, χαμογελαστή, ευγενική, ακούραστη, αφοπλιστικά ειλικρινής.
Έναν υπέροχο άνθρωπο που θαύμασα και αγάπησα από την πρώτη ματιά.



Η Μαριλένα κουβαλά μέσα της την Επτανησιακή τρέλα, (πατέρα Λευκαδίτη, μάνα Κεφαλονίτισσα), αυτή την τρέλα την ωραία, που τη ζηλεύουν όλοι! Που σε κάνει να ψάχνεσαι όλη την ώρα και να "σκοτώνεις" το χρόνο σου δημιουργώντας! 
Μια τρέλα ζωής, ονείρου, φαντασίας, δράσης. Κι έχει καταφέρει να την κάνει μέρος της ζωής της, να την έχει συντροφιά της, να την κάνει σύμμαχό της στις σκανταλιές των ηρώων των βιβλίων της, στις σκανταλιές τις δικές της. Γιατί τι άλλο η συγγραφή βιβλίων και ειδικά όταν αφορούν στα παιδιά; Υπέροχες σκανταλιές!


Δυστυχώς οι συγκυρίες δεν μου επέτρεψαν να δω το "φάρο" της πέρσι το χειμώνα, παρόλο που είχα πολύ προσπαθήσει να την πείσω ότι υποσυνείδητα τον έγραψε για το δικό μας φάρο, τον Λευκάτα.



Μπόρεσα να δω όμως το όμορφο αρκουδάκι της που με το κόκκινο σκουφί του μας έμαθε να κρατάμε πάντα τις υποσχέσεις μας, μέσα από μια εκπληκτική παράσταση με πανέμορφα σκηνικά που μας έφεραν τα Χριστούγεννα πιο γρήγορα κοντά μας, μαγευτικές μουσικές και ερμηνείες από τους άξιους συνεργάτες της, κάλαντα και την γλυκιά φωνή της να αφηγείται τις περιπέτειες του μικρού της χνουδωτού ήρωα. 





Με σπουδές στο χορό, στο Ελληνικό πολιτισμό και στην Εκπαίδευση και Αγωγή στην προσχολική ηλικία, έχει καταφέρει να συνδυάσει ένα πλήρες πακέτο στην υπηρεσία των παιδιών που τόσο λατρεύει. Η ίδια είναι παντρεμένη με έναν εκπληκτικό άνθρωπο και έχει μια πανέμορφη κόρη που αποτελούν το στήριγμα και την έμπνευσή της.


Δεν έχει νόημα να γράψω εδώ το βιογραφικό της, ούτε τα χίλια μύρια με τα οποία ασχολείται. Θα τα βρείτε όλα εδώ: Μαγικό Κοχύλι . 
Επίσης θα βρείτε εδώ και όλα τα βιβλία της παιδικά και μη και σίγουρα σιγά σιγά θα τα εντάξετε όλα στη συλλογή σας. Γιατί απλά είναι ένας άνθρωπος που ξέρει να κάνει καλά τη δουλειά του, όχι γιατί την βλέπει σαν δουλειά και είναι επαγγελματίας, αλλά γιατί η δουλειά της είναι η ζωή της και είναι επαγγελματίας στη ζωή.





Τα δυο τελευταία καλοκαίρια είχα την χαρά, την τιμή και την τύχη, να την έχω κάμποσες ώρες συντροφιά, εκεί στο μικρό χωριουδάκι μας. Είχαμε την ευκαιρία και τον χρόνο να μιλήσουμε για πολλά. Για πολλά και διάφορα, να γνωριστούμε καλύτερα, να μοιραστούμε μυστικά, να μοιραστούμε σχέδια και όνειρα. Και μπόρεσαν να διακρίνω πίσω από την αστραφτερή  νεράιδα των παραμυθιών και την γυναίκα, την τρυφερή, γλυκιά, γεμάτη αγάπη και άγχος και ανησυχία και αδυναμία και φόβο και ελπίδα και  όλα όσα ζώνουν την ανθρώπινη ύπαρξή μας.




Γνώρισα μια φίλη που ξέρω ότι θα είναι εκεί για πάντα, ακόμα και αν την βλέπω εγώ μόνο στα παγκάκι του μώλου κάθε Αύγουστο.


Γνώρισα την Μαριλένα Καββαδά και εδώ κάνω το πρώτο βήμα για να τη φέρω κοντά σας.





Σημείωση: Το φωτογραφικό υλικό είναι από το καλοκαίρι του 2015 στο Βλυχό, από την παρουσίαση του "κρυφτού" στο 1ο Νηπιαγωγείο Κερατσινίου και την παρουσίαση του τελευταίου της βιβλίου "Το αρκουδάκι με το κόκκινο σκουφάκι" στον Ιανό στις 10 Δεκεμβρίου 2016
Τα τρία τελευταία της βιβλία που αναφέρω παραπάνω κυκλοφορούν από τις εκδόσεις ΔΙΑΠΛΟΥΣ.

Παρασκευή, 18 Νοεμβρίου 2016

Περί ψαρικής τέχνης ... από τον "Αθανάσιο Διάκο" του Βαλαωρίτη και τον Π. Κοντομίχη (γ΄μέρος)


Με αφορμή μια λέξη, με αφορμή ένα λεξικό, με αφορμή μια μεγάλη προσπάθεια διάσωσης και προβολής του γλωσσικού πλούτου του νησιού μας, ολοκληρώνουμε εδώ αυτό το μικρό γλωσσάρι "περί ψαρικής τέχνης".
Το πρώτο μέρος του μπορείτε να το δείτε [εδώ] και το δεύτερο [εδώ].
Οι βασικές πηγές της σελίδας lexikolefkadas.gr είναι:
1) Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος, Πανταζής Κοντομίχης, Εκδόσεις Γρηγόρη. Στο βιβλίο περιέχονται επίσης: Σύλλαβος του Ιωάννη Σταματέλου και Γλωσσάριον του Γ.Χ. Μαραγκού.
2) Τα Λευκαδίτικα,  Χριστόφορος Λάζαρης, Ιδιωτική Έκδοση, Ιωάννινα 1970
3) Τεχνικές εὐσταθείας τῆς Παραδοσιακῆς Ἀρχιτεκτονικῆς  καί Λεξικό ἰδιωματικῶν οἰκοδομικῶν ὅρων  τῆς Λευκάδας,Χαρά Παπαδάτου – Γιαννοπούλου, Λευκάδα 2014
4) Το γλωσσάρι της Λευκάδας, Ηλία Π. Γαζή, Έκδοση της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Λευκάδας, 1993
5) Άλλες πηγές.
Αυτά, αλλά και άλλα μικρότερα γλωσσάρια που συναντάμε σε πολλά βιβλία Λευκαδίων συγγραφέων, ποικίλων θεμάτων, αποτελούν την γλωσσική κληρονομιά που θεωρείται απαραίτητο να περάσει στις νέες γενιές, να μη ξεχαστεί, να συνεχίσει να υπάρχει.
Στο άρθρο αυτό έγινε μια προσπάθεια να δημιουργηθεί αυτή η μικρή συλλογή λέξεων που αφορούν την ψαρική τέχνη και τα ονόματα ψαριών και πλασμάτων της θάλασσας. Οι περισσότερες από τις λέξεις που θα συναντήσετε σε αυτές τις τρεις συνέχειες, είναι άγνωστες στους περισσότερους, καθώς άγνωστη τείνει να γίνει και η τέχνη αυτή (η ψαρική) που για αιώνες έδινε ψωμί σε ένα μεγάλο μέρος των κατοίκων του νησιού μας.
Σήμερα ελάχιστοι είναι αυτοί που συνεχίζουν σαν επαγγελματίες την τέχνη αυτή. Έτσι χάνεται. Μαζί της χάνεται και η ορολογία της.
Και μαζί με αυτήν χάνονται και όλες οι άλλες παραδοσιακές ή μη τέχνες, παραδοσιακά ή μη "επαγγέλματα" και όλες οι παράμετροι που τις αποτελούν (ορολογία, εργαλεία, τεχνικές κ.ά). Κάποιες εκσυγχρονίζονται και χάνουν την σοφή γνώση των παλιών και τον χαρακτήρα τους.
Μαζί με όλα αυτά χάνεται και η παράδοση σαν σύνολο. Θυσιάζεται στο βωμό της ανάπτυξης, του τουρισμού και της τάχα προόδου. Και θυσιάζεται εύκολα, χωρίς κανείς μας να συνειδητοποιεί ότι αν χαθεί η παράδοση ενός λαού, τότε αυτός ο λαός δεν έχει μέλλον.
Ακολουθούν τα τελευταία λήμματα του γλωσσαρίου μας:





















Εδώ είναι συγκεντρωμένα όλα τα λήμματα "περί ψαρικής". Αν προκύψουν κι άλλα, από τις υπόλοιπες πηγές μας, θα επανέλθουμε!
Ελπίζουμε να ξύπνησε μνήμες αυτή η μικρή συλλογή.

Περί ψαρικής τέχνης ... από τον "Αθανάσιο Διάκο" του Βαλαωρίτη και τον Π. Κοντομίχη (β΄μέρος)


Σε συνέχεια από το πρώτο μέρος του ομώνυμου άρθρου.
Συνεχίζεται εδώ το μικρό γλωσσάρι που αφορά στην ψαρική τέχνη, στα ψάρια και άλλα πλάσματα της θάλασσας, χρησιμοποιώντας ως πηγή το lexikolefkadas.gr.
Η σελίδα αντλεί τα λήμματα της, μεταξύ άλλων και από το Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος του Πανταζή Κοντομίχη. Ο Κοντομίχης συχνά χρησιμοποιεί ως πηγή του τον Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, αντλώντας γλωσσικό υλικό από τους στίχους ή τις σημειώσεις των ποιημάτων του.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση και με αφορμή μια συλλογή λημμάτων "περί ψαρικής τέχνης" που ο Βαλαωρίτης αναφέρει σε σημείωση στο Δ΄άσμα του ποιήματος "Αθανάσιος Διάκος", σας παρουσιάζουμε σε συνέχειες το γλωσσάριο αυτό.
Το γλωσσάριο θα ολοκληρωθεί, λόγω του όγκου των λημμάτων σε τρεις συνέχειες.
Ανάμεσα στα λήμματα θα βρούμε ορολογία των ψαράδων, σε σχέση με τα δίχτυα τους, τρόπους ψαρέματος, ονομασίες ψαριών και άλλων θαλασσινών κ.ά.
Να σημειώσουμε εδώ ότι γενικά, ο Κοντομίχης στο λεξικό του, δίνει βάση στη λαογραφική διάσταση κάθε λήμματος και λιγότερο στην ετυμολογία του. Μας δίνει πολύτιμες πληροφορίες για παραδοσιακές τέχνες, γεωργικά, παραδόσεις και άλλα λαογραφικά στοιχεία.
Ακολουθούν σε αλφαβητική σειρά τα λήμματα.





































Συνεχίζεται ...

Πηγή: My Lefkada

Περί ψαρικής τέχνης ... από τον "Αθανάσιο Διάκο" του Βαλαωρίτη και τον Π. Κοντομίχη (α΄μέρος)


Το να αναρτάς λέξεις του Λευκαδίτικου γλωσσικού ιδιώματος στη σελίδα lexikolefkadas.gr, χρησιμοποιώντας βιβλία-θησαυρούς για την παράδοση και τον πολιτισμό του νησιού μας, αποδεικνύεται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ασχολία.
Σου δίνεται η δυνατότητα να μαθαίνεις λέξεις και φράσεις που δεν γνώριζες, να τις ανακαλείς στη μνήμη σου με τη φωνή της βαβάς σου, να ξεκαθαρίζεις την έννοια τους, την προφορά και την ετυμολογία τους.
Σου δίνεται η δυνατότητα να τις ομαδοποιείς και να φτιάχνεις μικρότερα θεματικά γλωσσάρια. Όπως αυτό που θα προσπαθήσουμε να σας παρουσιάσουμε εδώ, χρησιμοποιώντας τα λήμματα που αφορούν στην ψαρική τέχνη και στα ονόματα ψαριών.
Πηγές μας είναι το Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος του Πανταζή Κοντομίχη (εκδ. Γρηγόρη) και οι σημειώσεις στον "Αθανάσιο Διάκο", του Αρ. Βαλαωρίτη. Τα λήμματα είναι όλα αναρτημένα στο lexikolefkadas.gr.
Με αφορμή το λήμμα "πεζόβολος (ο)" λοιπόν διαβάζουμε στο Λ.Λ.Γ.Ι του Κοντομίχη: "αλιευτικό δίχτυ κυκλικού σχήματος με νήμα διαφόρων ποιοτήτων, λινό, βαμβακερό, μεταξένιο.
Οι ψαράδες που χρησιμοποιούν πεζόβολο, ψαρεύουν στα παραλιακά μέρη, όπου κινούνται - την καλοκαιρινή περίοδο - κοπάδια ψαριών, ιδίως στράδια (=αρσενικοί κέφαλοι).
Για να παρασύρουν το κοπάδι χρησιμοποιούν ως δόλωμα δύο τρία όμοια ψάρια ζωντανά, που τα σέρνουν παράλληλα. Την κατάλληλη ώρα απλώνουν (πετούν με τέχνη) το πεζόβολο που αιχμαλωτίζει τα περαστικά ψάρια"Και χρησιμοποιώντας ο ίδιος ως πηγή τις σημειώσεις του Βαλαωρίτη συμπληρώνει στο ίδιο λήμμα:
[Με την ευκαιρία αυτή καταγράφομε από τις "σημειώσεις" του στον "Αθανάσιο Διάκο" του ποιητή Αρ. Βαλαωρίτη τα σύνεργα της ψαρικής τέχνης που χρησιμοποιούσαν και χρησιμοποιούν οι ψαράδες της Χώρας και των παραλιών, καθώς και την ονομασία πολλών ψαριών.
Κι αυτό γίνεται γιατί έτσι συγκεντρωμένες οι λέξεις, βοηθούν καλύτερα τον αναγνώστη, παρότι οι περισσότερες απ΄ αυτές και πολλές άλλες είναι εδώ λεξικογραφημένες στην οικεία τους θέση.
Σημειώνει λοιπόν ο ΒΑΛ. ύστερα από μικρό πρόλογο: "Πόσον θησαυρόν λέξεων και φράσεων ηδύνατό τις να συλλέξει ερευνών και τούτο το τμήμα του δημώδους γλωσσολογικού αρχειοφυλακίου, και πόσον ήθελε φανή αξία θαυμασμού η ακατανόητος διαφύλαξις της πατρικής περιουσίας", και συνεχίζει: "Εντός του ευτελούς και πενιχρού μονοξύλου του Έλληνος αλιέως ήθελεν ευρεθή ο πεζόβολος, ο γρίπος και το πεζογρίπι, η ψάθα, τα καλαμωτά, το καμάκι, η πρυά (πυρά), ο ολκός ή βολκός η πόχα, ο δόλος, η τονιά, τα φελούρια, η συρτή. Καθώς ήθελεν ευρεθή άθικτος και αβλαβής εν τοις κόλποις του αλιευτικού κοφίνου, ο χάνος, η πέρκα, η χελούδα, η δράκαινα, η σμέρνα, ο ολφός, ο σαργός, το μελανούρι, ο πιννοτήρας, η μαρίδα, ο όρκυνας, ο κέφαλος, ο αχινιός ή αχινός, το μύδι, ο προσφορίτης, ο κοχλιός, η ριχτιά, το μηλοκόπι, ο σπάρος, το λαβράκι, η ρίνα, το σαλάχι (ούτινος το κέντρον επιζήτητον εις παρακέντησιν του φλέγμονος, εξ ου προσβάλλονται τα κτήνη), η μουδίστρα, η σκύλος, η μαινίδα, η φώκα, η αθερίνα, ο δάχτυλος, η σουλήνα, το σταυρίδι, ο κολιός, ο λεθρίνος, ο μούρμουρας, ο αποτρόπαιος πόρφυρας και πλήθος άλλων ..."].
Σημειώνουμε εδώ επιπλέον, μιας και δεν αναφέρεται στην επεξήγηση του λήμματος "πεζόβολος" του Κοντομίχη, τον μικρό πρόλογο για τον οποίο γίνεται λόγος παραπάνω:
"Χταπόδι, ο πολύπους.
Θαλάμη και αθαλάμη. Είναι περίεργον ότι εν ώ η δημοτική γλώσσα δεν διετήρησε το θάλαμος, επί της συνηθεστέρας χρήσεως διέσωσε το θαλάμη, περιστείλασα όμως την σημασίαν ιδίως επί της κοίτης του πολύποδος.
Τοιαύτη του σημαινομένου περιστολή παρατηρείται και επ΄ άλλων λέξεων. Ούτε λ.χ. ο αλιεύς ούτε το αλιεύω διετήρησαν την γενικήν αυτών σημασίαν. Αλλά το αλιάς και αλεύω ή αλιεύω περιωρίσθηκαν εις δήλωσιν μόνον των ασχολουμένων εις την άγραν του πολύποδος, των θαλάσσιων οστράκων (άτινα εν παρόδω ο ποιητής λαός αποκαλεί αγνά), των σπόγγων και των τοιούτων. Τούτων δε των αλιέων τον οπλισμόν απαρτίζουσι μόνον ο πιννολόγος, η ξύστρα, το διγόφι και τινά άλλα δευτερεύοντα και επουσιώδη. Τα δε πλοιάρια αυτών, οιασδήποτε κατασκευής και αν ήναι καλούνται αλιάτικα.
Οι βραχίονες ή πόδες των πολύποδος λέγονται αποκλαμοί".
(Ο Βαλαωρίτης έγραψε την συγκεκριμένη σημείωση με αφορμή τους στίχους από το "άσμα Δ΄" στον "Αθανάσιο Διάκο":
"Χταπόδι στη θαλάμη του, που πρόσμενε κυνήγι 
κι ανήσυχο παράδερνε με τους αποκλαμούς του").
Και συνεχίζουμε με σχετικά με το θέμα "ψαρική τέχνη και ψάρια", λήμματα, από το Λ.Λ.Γ.Ι. του Πανταζή Κοντομίχη (με αλφαβητική σειρά):


















Συνεχίζεται ...
Για την σημασία των λέξεων που δεν αναφέρονται αναλυτικά σε αυτό το άρθρο κι έχουν μπλε χρώμα, μπορείτε να μεταβείτε στα σχετικά links πατώντας πάνω στη λέξη.
Πηγή: My Lefkada